تاریخ انتشار:۰۱ فروردین ۱۳۹۵در ۶:۱۲ ق.ظ کد خبر:920 تعداد بازديد: 106131 بازدید

مرکز پژوهش های مجلس بررسی کرد؛

مروری بر تجارب ۵ کشور منتخب در راستای استقرار اقتصاد دانش بنیان

image_pdfimage_print

به گزارش مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی، دفتر مطالعات ارتباطات و فناوری های نوین این مرکز با اشاره به اینکه در این گزارش در ابتدا به بررسی مفهوم اقتصاد دانش بنیان، دلایل ظهور، تاریخچه و سیر تحولات آن پرداخته می شود و در ادامه سیاست ها، برنامه ها و دستاوردهای حاصل از تلاش برای استقرار اقتصاد دانش، در کشورهای فنلاند، هند، کره جنوبی، ترکیه و کشورهای عربی منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا مورد مطالعه قرار می گیرد، می افزاید: اولین سابقه مفهوم اقتصاد دانش بنیان، به سازمان همکاری های اقتصادی و توسعه(OECD) در سال ۱۹۹۵ و انتشار گزارشی با عنوان اقتصاد دانش بنیان باز می گردد و به دنبال آن در سال ۱۹۹۹ انتشار شاخص های سنجش اقتصاد دانش بنیان موجب جلب توجه سیاستگذاران کشورهای مختلف شده است. اگر چه برخی از این شاخص ها پیش تر برای تشریح دیگر مفاهیم سیاستی نیز به کار رفته بودند اما در گزارش سال های ۱۹۹۵ و ۱۹۹۹ سازمان همکاری های اقتصادی و توسعه، هدف از کنار هم قرار دادن این شاخص ها و به طور کلی طرح مفهوم اقتصاد دانش بنیان، توضیح دلایل و محرک های توسعه بلندمدت اقتصادی کشورها عنوان شده است و لذا مفهوم دانش بنیان بیش از آن که دارای دقت نظر باشد، نقش هدایت سیاستی را برای سیاستگذاران کشورها به سمت و سوی مشخصی در توسعه علم، فناوری و نوآوری بر عهده داشته است.

این گزارش می افزاید: در تعریف اقتصاد دانش بنیان با تعاریف متعددی مواجه می شویم که برخی از آنها محور اقتصاد دانش بنیان را فناوری اطلاعات و ارتباطات و تحولات سریع حاصل از آن در دیگر حوزه های علمی و فناورانه در نظر می گیرند و برخی دیگر دستیابی به اقتصاد دانش بنیان را در گروه فناوری های پیشرفته و سیاستگذاری منسجم در دستیابی به این گروه از حوزه های فناورانه می دانند. در ایران نیز تعریف دوم از اقتصاد دانش بنیان تاکنون دارای بیشترین کاربرد در سیاستگذاری بوده است و گواه آن نیز رویکرد دستیابی و توسعه فناوری های پیشرفته در اکثر سیاست های حوزه علم، فناوری و نوآوری کشور (از جمله قانون حمایت از شرکت های دانش بنیان، طرح های کلان ملی شورای عالی عتف و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، راه اندازی ستادهای ویژه توسعه فناوری و تعیین اولویت های موضوعی نقشه جامع علمی کشور) است. در تعریفی دیگر- که بیشتر در سیاست های کشورهای مختلف مورد وثوق است – اقتصاد دانش بنیان اقتصادی است که در آن نوآوری عامل اصلی ایجاد ارزش افزوده اقتصادی و دستیابی به رقابت پذیری فارغ از سطح فناوری فعالیت هاست، چنانکه نوآوری های غیرفناورانه ای که موجب ارزش افزوده اقتصادی و رقابت پذیری شوند نیز از مصادیق اقتصاد دانش بنیان محسوب می شوند. تعریف اخیر در مقایسه با دو تعریف قبلی که نگاهی محدود به اقتصاد دانش بنیان را عرضه می کنند، رویکردی گسترده تر و فراگیر دارد که با توجه به شرایط ایران – که اقتصاد عموما در اختیار بخش های با فناوری های سطح پایین و متوسط و بعضا غیرفناورانه است – و دلالت های استخراج شده در مطالعه کشورهای منتخب ، برای کشور ما مناسب تر بوده و در این گزارش هم مبنا قرار گرفته است.

در بخش دیگری از این گزارش آمده است: از مهمترین نکاتی که از مطالعه کشورها به عنوان نقاط تمرکز مشترک به دست آمد، می توان به خاص بودن سیاست های توسعه اقتصاد دانش بنیان در هر کشور با توجه به شرایط زمینه ای صنعتی و فناورانه آن کشور اشاره کرد. بر این اساس سیاست هایی که در یک کشور در حال توسعه و یا توسعه یافته، موجب توسعه اقتصاد دانش بنیان شده اند، الزاما در دیگر کشورهای در حال توسعه و یا توسعه یافته، منجر به نتایج مشابه نمی شوند و حتی ممکن است نتایج اقتصادی مخربی نیز به همراه داشته باشند. نکته بعدی اینکه اقتصاد دانش بنیان فقط به حوزه فناوری های پیشرفته اختصاص ندارد و کلید اصلی در نیل به اقتصاد دانش بنیان، علاوه بر توجه خاص به فناوری های پیشرفته، توجه به نوآوری به عنوان محور افزایش بهره وری فعالیت های اقتصادی و ارتقای رقابت پذیری است که می تواند طیف وسیعی از فعالیت ها را که سطح فناوری پایین و متوسط دارند، نیز در بر گیرد. نکته بعدی هماهنگی و یکپارچگی بین بازیگران، به خصوص سیاستگذاران و بازیگران (نهادها و سازمان ها) دولتی در سطوح عالی است، که یک ملزوم جدی در راستای تحقق اقتصاد دانش بنیان در سطح ملی محسوب می شود. مهمترین نکات مشترک دیگری که از مطالعه پیشینه کشورهای منتخب استخراج شد، عبارتند از :

– ارتباط تنگاتنگ دانش بنیان شدن اقتصاد با گسترش رقابت پذیری صنایع داخلی،
– نیاز به هماهنگی و هم افزایی بین سیاست های نوسازی صنعتی و نوآوری و سیاست های اقتصاد دانش بنیان جهت دستیابی به اقتصاد دانش بنیان،
– لزوم توجه به اکوسیستم اقتصاد دانش بنیان و تمرکز ویژه بر بازیگران مختلف این اکوسیستم.


ارسال نظر

Go to TOP